Τρίτη, 11 Μαρτίου 2014

13 Φεβρουαρίου 2014 - «ΞΕΦΥΛΛΙΖΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑΣ»

του Γιώργου Ευαγγέλου

«Προσωπογραφίες των J. Gutenberg, εφευρέτη της τυπογραφίας και του J. Fust, χρυσοχόου της Μαγεντίας και χρηματοδότη του Gutenberg στις τυπογραφικές του εργασίες. Στο κάτω μέρος απεικόνιση τυπογραφικού εργαστηρίου».

Κίνα 206 π.Χ.
Σφραγίδα από νεφρίτη
Σελίδα από τη Βίβλο του Γουτεμβέργιου
Το ταξίδι της τυπογραφίας, στις σελίδες του χρόνου ξεκινά από την Ανατολή του 2ου π.Χ. αιώνα. Από την Κίνα περνά στη Δύση του 15ου μ.Χ. με τον J. Gutenberg, για να φτάσει ως εμάς ψηφιοποιημένη με την υπαγόρευση της σημερινής τεχνολογικής εξέλιξης.

Τυπογραφικό σήμα του οίκου των Άλδων

Η γραφή αποτελεί το σπουδαιότερο ανθρώπινο επίτευγμα και ακολούθησε από το 4.000 π.Χ. μέχρι σήμερα μια μακραίωνη πορεία, φτάνοντας μέχρι την ανακάλυψη της τυπογραφίας.

Στην Κορέα και στην Κίνα από το 2ο π.Χ. μέχρι τον 8ο μ.Χ. αιώνα χρησιμοποιούσαν την αποτύπωση, αρχικά σφραγίζοντας και χαράζοντας σε διάφορα υλικά και αργότερα το 1041 μ.Χ. επινοώντας κινητά, πήλινα, μολύβδινα, χάλκινα στοιχεία.

Άλδος Μανούτιος
Άλλοι πιστεύουν ότι ο L. J. Coster από το Χάαρλεμ της Ολλανδίας, εμπνεύστηκε, μέσα από το παιχνίδι με τα ανίψια του, τα κινητά τυπογραφικά στοιχεία, τα οποία κατασκεύασε αργότερα, το 1423 μ.Χ.. Κάποιοι άλλοι, όμως πιστεύουν ότι, μετά το θάνατό του (1439 μ.Χ.) ο εργατοτεχνίτης του, Johannes, εφάρμοσε την τέχνη του δασκάλου του στο Mainz (τη Μαγεντία) της Γερμανίας. Ο εργατοτεχνίτης αυτός ήταν ο Johannes Genfleisch zur Laden, γνωστός με το παρατσούκλι J. Gutenberg. Έτσι, βρήκε χρηματοδότες για συνεταίρους, τους J. Fust και το γαμπρό του Ρ. Schοeffer, κατασκεύασε ένα τυπογραφείο με πρέσα, και τύπωσε το 1455 την περίφημη «Βίβλο των 42 στίχων» στα λατινικά, το πρώτο ευρωπαϊκό βιβλίο τυπωμένο με κινητά στοιχεία. Επίσης, δημιούργησε 290 παραλλαγές γοτθικών χαρακτήρων, πρότυπα ακόμη και σήμεραΗ φράση του Κικέρωνα «Μόνο το καλόν αγαθόν», το οποίο περιέχεται στο βιβλίο «Παράδοξα» (1465), υπήρξε η αιτία να δημιουργηθούν οι πρώτοι ελληνικοί χαρακτήρες, στο εργαστήρι του Γουτεμβέργιου. Τελικά, πέθανε πάμπτωχος μετά από δικαστικές περιπέτειες με τους συνεταίρους του το 1462.


Ελληνικό τυπογραφικό στοιχείο
Έντεκα χρόνια αργότερα στο Μιλάνο τυπώνεται η πρώτη Ελληνική Γραμματική του Κ. Λάσκαρη, ενώ στη Βενετία ιδρύεται από τον Aldo Manuzio (Aldus Manutius) το πρώτο τυπογραφείο με χρήση ελληνικών χαρακτήρων. Ο ελληνιστής Άλδος Μανούτιος ήταν πρωτοπόρος, επειδή τύπωσε βιβλία μικρότερου σχήματος, χρησιμοποιώντας τα «πλαγιαστά» στοιχεία (italics), που ήταν πιο ευανάγνωστα και στενά, όπως είναι τα «βιβλία τσέπης».

Τα επόμενα χρόνια, η τυπογραφία διαδόθηκε ταχύτατα, ενώ βελτιωνόταν συνεχώς. Στα επόμενα 50 χρόνια δημιουργήθηκαν πάνω από 1.000 τυπογραφεία σε 200 πόλεις. Έτσι, δεν άργησαν να εμφανιστούν τα πρώτα ελληνικά τυπογραφεία της διασποράς στη Βενετία (τυπογραφείο του Ν. Γλυκή) , στο Φανάρι, στο Βουκουρέστι, στο Ιάσιο και στη Βιέννη, εκεί, όπου μέχρι την απελευθέρωση, τυπώνονταν τα λειτουργικά και επιστημονικά βιβλία.

Μέχρι την ίδρυση του πρώτου εθνικού τυπογραφείου στο Ναύπλιο στην ελεύθερη Ελλάδα, έχουν ήδη εμφανιστεί (1486-1821) τυπογραφεία στην Ύδρα, στην Καλαμάτα και στο Μεσολόγγι, που καταστράφηκε όμως κατά την έξοδο.

Ο μεγάλος αριθμός τυπογραφείων προκάλεσε μεγάλο ανταγωνισμό στην τελειοποίηση των μηχανικών μέσων και εκδόσεων. Έτσι, εμφανίστηκαν από μεγάλους δημιουργούς και από εκδότες αξιόλογοι τυπογραφικοί χαρακτήρες (ελληνικών και ξένων) στοιχείων: Cl. Garamond, A. Brocar, Άγγ. Βεργίκιο, W. Caslon J. Baskerville, A. Didot, G. Bodoni. Σήμερα πολύ γνωστές μας γραμματοσειρές πήραν το όνομά τους από αυτούς.

Ένα τυπογραφικό εργαστήριο του 18ου αιώνα, όπως παρουσιάζεται στην Encyclopédie του Diderot
Μετά από τη στοιχειοθεσία και την εκτύπωση με τα κινητά τυπογραφικά στοιχεία, η τυπογραφία ακολούθησε κι άλλη πορεία: τη λιθογραφία στα τέλη του 18ου αιώνα από τον Α. Senefelder, την «κυλινδρική» επανάσταση του Αμερικανού W. Βullock με την αυτοματοποίηση της τροφοδοσίας της μηχανής με χαρτί, το 19ο αιώνα και τη λιθογραφική πέτρα με εύκαμπτο φύλλο ψευδάργυρου.

Τότε παρουσιάζονται και σπουδαίοι σχεδιαστές στην ιστορία της τυπογραφίας, όπως ο S. Morrison, που δημιούργησε την γνωστή σε όλους μας γραμματοσειρά «Times New Roman» για την εφημερίδα Times το 1932.

Και συνεχίζοντας την πορεία της, η τυπογραφία εξελίσσεται σε (φωτο)λιθογραφία (offset), φωτοστοιχειοθεσία, τετράχρωμη εκτύπωση, για να καταλήξει στα πλήρως εξοπλισμένα πολύχρωμα πιεστήρια.

Αναμφισβήτητα, τον 20ό αιώνα έγινε η ψηφιακή επανάσταση, αφού από τους πρώτους ηλεκτρονικούς υπολογιστές, «πετάξαμε» στους οικιακούς υπολογιστές, τους ψηφιακούς εκτυπωτές, για να «προσγειωθούμε» πια στην εποχή του Internet και του e-book.

Προσωπικά, όμως, θεωρώ πως η απόλαυση της ανάγνωσης ενός καλογραμμένου βιβλίου είναι διαχρονική και αξεπέραστη.

Ιωάννη, Άλδο,…….., τα σέβη μου!

«Καλώς ήλθες, παιδί μου, εις το σχολείον…»
Οπισθόφυλλο: «Παιδαγωγός των νέων ή Νέον Αλφαβητάριον θελκτικόν και μεθοδικόν προς εύκολον μάθησιν της αναγνώσεως…», στο Ελληνικό Βιβλίο

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΛΛΗΝΟΓΛΩΣΣΗ
  • Αφιέρωμα στην Ελληνική Τυπογρα¬φία, Ένθετο «Επτά Ημέρες», Η Καθημερινή, 7 Απριλίου 1996.
  • Κουμαριανού Αικατερίνη, Λουκία Δρούλια, Evro Layton Ελληνικό Βιβλίο (1476-1830).
  • Σκιαδάς Νίκος Ε., Χρονικό της Ελληνικής Τυπογραφίας, Αθήνα (Gutenberg) 1976.



ΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ